Ranking szachowy dotyczy wyników osób, które uczestniczą w turniejach szachowych. Jak każdy ranking na jego pozycje ma wpływ specjalna metoda obliczania punktów. Ranking szachowy inaczej zwany elo to metoda obliczania relatywnej siły gry szachistów w punktacji „elo”. Osobą, której prace ukształtowały szachowy ranking oparty na naukowych podstawach to Arpada Elo, właśnie od jego nazwiska pochodzi nazwa rankingu „elo”.
Tak naprawdę ustalenie sprawiedliwej oceny i punktacji dla uczestników turniejów szachowych jest naprawdę trudna. Czasem jest tak, że szachista prowadzi grę na wysokim poziomie i operuje wieloma różnymi posunięciami w partii szachów, a pomimo to przegrywa, chociaż zaprezentował wyższy poziom gry niż jego przeciwnik.
Rankingi szachistów są uaktualniane regularnie. Od 1 lipca 2012 roku listy rankingowe publikowane są od odstępach miesięcznych. Istnieje także podział na listy dla szachów szybkich oraz szachów błyskawicznych.
Łyk historii metod stosowanych przy ustalaniu rankingu szachowego
Zacznijmy od tego, że profesor Arpad Elo był nie tylko szachistą ale także aktywnym członkiem Federacji Szachowej Stanów Zjednoczonych (USCF). Federację Szachową założono w 1939 roku i od tamtej pory Arpad Elo udzielał się w jej życiu.
USCF używała liczbowego systemu rankingu szachowego, który opracował Kenneth Harkness. System umożliwiał szachistom śledzenie własnych postępów w porównaniu z osiągnięciami innych szachistów. Metoda ta pomimo swojej prostoty dawała sprzeczne wyniki w porównaniu z intuicyjną oceną siły gry poszczególnych szachistów. Z powodu tuch niedogodności profesor Elo został poproszony przez USCF o opracowanie nowego systemu. Metoda profesora Elo oparta jest na regułach stosowanych w statystyce. Co daje jej większą wiarygodność. I chociaż w porównaniu z metodą Harknessa jest znacznie trudniejsza, to pomimo to stosowana jest do dzisiaj.
Specyfika oceniania graczy oraz metoda profesora Elo
Jak już wcześniej wspomniałam, ocena siły gry szachistów jest naprawdę trudnym zadaniem. Tak naprawdę można porównać poziom gry dwóch szachistów tylko gdy weźmiemy pod uwagę wyniki partii pomiędzy nimi. Jeśli zawodnik wygrał partię, należy założyć, że w danej partii grał na wyższym poziomie niż jego przeciwnik. Przegrana świadczy o niższym poziomie. Natomiast remis jest oznaką, że obaj szachiści grali na tym samym poziomie. Jak wiemy jednak taka ocena nie jest sprawiedliwa, ponieważ czasem wygrana jest zwyczajnym szczęściem. Trzymając się tego, wszelkie zastosowane posunięcia przez graczy w danej partii szachów były zupełnie bez znaczenia. Czy jednak jest to sprawiedliwe?
Profesor Elo zaproponował model, w którym zmiana rankingu szachisty jest bezpośrednio zależna od rankingów przeciwników i rezultatów partii z nimi rozegranych. Przed turniejem następuje porówanie rankingu zawodnika oraz jego wszystkich przeciwników. Na tej podstawie określa się oczekiwany rezultat tego zawodnika. Jeśli w turnieju uzyska on lepszy wyniki niż ten oczekiwany, jego ranking wzrasta. Natomiast jeśli okaże się gorszy, wtedy jego pozycja maleje. Pojawiło się wtedy jednak pytanie odnośnie tego modelu: jak różnica rankingów przekłada się na oczekiwany wynik? W tym momencie Elo postanowił wykorzystać matematyczne narzędzie jakim jest potraktowanie oczekiwanego wyniku jako zmiennej losowej o rozkładzie normalnym.
Sukces Elo
USCF zaaprobowało nową metodę opracowaną przez profesora Elo i wprowadziła ją w życie w 1960 roku. Bardzo szybko okazało się, że nowy system rankingowy jest znacznie precyzyjniejszy od dotychczas stosowalnego. Jego metoda okazała się na tyle skuteczna, że w roku 1970 Międzynarodowa Federacja Szachowa (FIDE) wprowadziła system rankingowy oparty na tym samym modelu. Także inne niezależne systemy rankingowe szachistów wprowadziły inne organizacje. Wszystkie oparte są na metodzie Elo, jednak każda z organizacji wprowadziła pewne zmiany w stosunku do oryginału. Co skutkuje tym, że przykładowo rankingi FIDE i USCF dla tych samych szachistów znacznie się różnią.
